2001 yılında iktidardan uzaklaştırılan Taliban‘ın ardından Afganistan‘da kadına yönelik şiddet yıllar içinde azalmaya başlamıştı. En azından kamuya yansıyan olay sayısında bir düşüş görülmüştü. Şimdilerde yabancı güçlerin ülkeden çekilmeye başlamasıyla iktidardaki gelenekçi, muhafazakar kesimin kadının topumdaki konumunu yine zorlu bir alana çekmesinden endişe ediliyor.

Daha geçtiğimiz Mart ayında bir türbede muska satan din adamıyla tartışırken Kuran yakmakla suçlanan Afgan kadın Ferhunde batıl inançlarla ilgili görüşünü açıkça dile getirdiği için linç edilerek öldürülmüştü. 28 yaşındaki kadına sopalarla vuruldu, üzerine basıldı, bedeni bir araçla sürüklendi ve en sonunda ise yakıldı. (BBC)

ahlak sucu isledigi icin mahkum edilen afgan kadinlari 8

İslam kurallarının büyük ölçüde uygulandığı Afganistan’da hapishanelerdeki kadın sayısı da artıyor. Çoğunlukla evlilik dışı ilişki yaşamak “suçu”ndan yargılanan kadınlar bazen çocuklarıyla birlikte özgürlüğünden oluyor. Polonyalı-Kanadalı fotoğrafçı Gabriela Maj Afganistan’da yalnızca kadınların kaldığı 7 hapishaneyi ziyaret etti ve “ahlak suçu” işlemekten hükümlü 100’ün üzerinde kadınla söyleşti. İsmini ülkenin en bilindik kadın cezaevi “Badam Bagh“tan alan “Badem Bahçesi” isimli kitabında o kadınların hikayelerini paylaştı.

ahlak sucu isledigi icin mahkum edilen afgan kadinlari 7

Vice ekibinin kendisiyle yaptığı röportajda Gabriela’nın altını çizdiği bazı noktalar insanın aklına koca soru işaretleri olarak yapışıp kalıyor.

Gabriela’nın söylediklerini özetlersek…

“Her koğuşta 5 ile 10 arasında kadın kalıyor. Gündüz saatlerinde açık havaya çıkabiliyorlar ancak açık alan yetersiz. Şartlar kabul edilebilir düzeyde. Suları akıyor, tuvaletleri çalışıyor. Günde iki öğün yemek veriliyor. Tesislerle ilgili ilginç bir şey, oldukça yeni olmaları… Yabancı fonlar sağolsun hepsi yakın zamanda inşa edilmiş. Örneğin son dönemde İtalya hükümeti bu işe ciddi miktarda para harcadı.

ahlak sucu isledigi icin mahkum edilen afgan kadinlari 6

Şiddet eğilimi gösteren, tehlikeli mahkumların yanında kalıyor bu masum kadınlar. Şartlar bu noktada zorlaşıyor işte. Hele bir de çocuk büyütmek için… Akıl sağlıklarını korumaları için hiçbir destek sunulmuyor. Pek çok kadın “Travma Sonrası Stres Bozukluğu” yaşıyor.

ahlak sucu isledigi icin mahkum edilen afgan kadinlari 10

Önceleri kim “suçlu” kim “suçsuz” diye düşünürken bir süre sonra bunu bıraktım. “Suçlu” olan bazıları da farklı yaşam deneyimleri, eğitim olanakları, yasal korunma imkanları olsaydı farklı durumlarda olurlardı şimdi. Pek çok zaman ‘Ben de onun yerinde olsam aynı şeyi yapardım‘ derken buldum kendimi. Kocanız tarafından fuhuşa zorlansanız ya da tanımadığınız insanlar tarafından tecavüze uğrasanız siz ne yapardınız?

ahlak sucu isledigi icin mahkum edilen afgan kadinlari 11

Pek çok kadın hamileyken tutuklanıyor. Ya zina “suçu” işlenirken ya da tecavüz sonucu olan çocuklar burada doğuyor. Bazen dışarıdaki özel tesislere gönderilebiliyor bu çocuklar.

ahlak sucu isledigi icin mahkum edilen afgan kadinlari 5

Aileler bazen hem anneyi hem de çocuğu reddediyor. Aileler çocuğu öldürmek isteyebiliyor. Bu durumda çocuğun annesinin yanında bulunmak dışında bir seçeneği zaten kalmıyor. Beş yaşından sonra ayrılmak zorunda kalan çocuklar da ya sokakta kalıyor ya da bazı barınaklarda…

ahlak sucu isledigi icin mahkum edilen afgan kadinlari 1

Bu hapishanelerde direkt gözlemlemesem de çokça bahsedildiğine göre yaygın bir fuhuş ağı var. Gardiyanlar, dışarıdan gelenler… 5 yıl boyunca yaptığım ziyaretlerde duyduğum şeyler bunlar.

ahlak sucu isledigi icin mahkum edilen afgan kadinlari 2

Afganistan’da “ahlak suçu”ndan hüküm giymek ölüm cezası almak gibi. Hatta ziyaret ettiğim bazı ailelerdeki kadınlar, yürüttüğüm proje kapsamında cezaevlerindeki bu kadınlarla görüştüğümü duyduklarında hayretler içerisinde kaldılar. Bu durumdan hiç hoşlanmadılar. Yani aslında iktidardaki gelenekçi muhafazakar yapı biraz olsun değiştiğinde kanunlar, uygulamalar değişebilir ancak işin sosyolojik boyutu çok derin.

ahlak sucu isledigi icin mahkum edilen afgan kadinlari 3

Hapishaneden çıkan ve gidecek yeri olmayan, ailesinin yanına gidemeyen kadınlar için barınma hizmeti sunan “Women for Afghan Women” topluluğu var. Bunun haricinde 2001’de Taliban’ın gidişiyle yabancı kaynaklardan da çocuklar ve kadınlar için fonlar sağlanıyordu. Ancak şimdilerde yabancı askeri güçler ülkeyi terk ederken buradaki destek ve yardım kanalları da yok olmaya başladı. Bu kadınlar için durum hiç de iç açıcı değil. Umutsuzluk ve çaresizlik görünüyor yakın gelecekte. Cezaevlerini terk edince işler daha da zorlaşıyor. Çünkü yalnız başlarına hayatlarını sürdürebilecekleri ne bir kaynakları ne de araçları var.”

ahlak sucu isledigi icin mahkum edilen afgan kadinlari 4

Başka N’olmuş: Morluklar, çizikler… Bir bardak altlığı kadına şiddeti engelleyebilir mi?

Görseller: Gabriela Maj

[VICE aracılığıyla]